Nghị định thư Montreal tại Việt Nam

Nghị định thư Montreal tại Việt Nam

Nghị định thư Montreal về các chất làm suy giảm tầng ô-dôn (thuộc Công ước Vienna về bảo vệ tầng ô-dôn) được ký kết năm 1987 tại Montreal (Canada), được đánh giá là một trong những hiệp ước quốc tế về môi trường, ứng phó với biến đổi khí hậu thành công nhất trong lịch sử. Nghị định thư đã góp phần tăng cường nhận thức cho các quốc gia thành viên, từ đó những hành động thiết thực bảo vệ tầng ô-dôn, giữ gìn môi trường sống của nhân loại vì sự phát triển bền vững.

Việt Nam là một trong những nước sớm gia nhập Công ước Vienna về bảo vệ tầng ô-dôn và Nghị định thư Montreal về các chất làm suy giảm tầng ô-dôn kể từ tháng 1/1994, cam kết tuân thủ các quy định của Công ước Vienna và Nghị định thư Montreal. Là thành viên tham gia Nghị định thư Montreal, Việt Nam có nghĩa vụ kiểm soát và loại trừ các chất làm suy giảm tầng ô-dôn theo lộ trình thực hiện Nghị định thư Montreal. Các chất làm suy giảm tầng ô-dôn bị kiểm soát, loại trừ theo quy định của Nghị định thư Montreal, bao gồm: CFC, Halon, CTC, HCFC và Methyl Bromide; các chất này được sử dụng trong lĩnh vực sản xuất điều hòa không khí, thiết bị làm lạnh, sản xuất xốp, dập cháy và kiểm dịch cho hàng xuất khẩu.

Trong suốt thời gian tham gia nghị định này, Việt Nam đã thực hiện nghiêm chỉnh, tích cực, có hiệu quả những quy định, cam kết của Nghị định thư Montreal.

Việt Nam đã hạn chế, kiểm soát tình trạng các chất tác động xấu đến tầng ozone bằng những biến pháp như:

Không sản xuất mà nhập khẩu các chất phục vụ nhu cầu sản xuất điện lạnh, bọt xốp…

Xây dựng, áp dụng những chính sách về môi trường, sản xuất nhằm bảo vệ tầng ozone.

Việt Nam thực hiện công ước Vienna và Nghị định thư Montreal

Trong 25 năm qua, Việt Nam đã chủ động và tích cực tham gia thực hiện Công ước Vienna và Nghị định thư Montreal, bảo vệ tầng ô-dôn và đạt được nhiều kết quả được cộng đồng quốc tế ghi nhận. Thực hiện đúng lộ trình của Nghị định thư Montreal, Việt Nam đã loại trừ hoàn toàn tiêu thụ các chất CFC, Halon và CTC từ ngày 01/01/2010; loại trừ hoàn toàn tiêu thụ HCFC-141b nguyên chất được sử dụng trong sản xuất xốp và cấm sử dụng Methyl Bromide cho các ứng dụng ngoài mục đích kiểm dịch hàng xuất khẩu từ ngày 01/01/2015, qua đó đáp ứng nghĩa vụ loại trừ 10% mức tiêu thụ cơ sở các chất HCFC.

Hiện nay, Bộ Tài nguyên và Môi trường Việt Nam đang triển khai Dự án kế hoạch quản lý loại trừ các chất HCFC giai đoạn II (2018-2023) nhằm loại trừ 35% mức tiêu thụ cơ sở các chất HCFC. Dự án được triển khai thực hiện dự kiến sẽ hỗ trợ hơn 80 doanh nghiệp chuyển đổi công nghệ nhằm đạt mục tiêu loại trừ tiêu thụ 1.000 tấn HCFC-22 và loại trừ hoàn toàn HCFC-141b trộn sẵn trong polyol trong sản xuất xốp cách nhiệt; tăng cường năng lực cho các cơ quan quản lý nhà nước về quản lý, loại trừ các chất HCFC; nâng cao nhận thức của các ngành, người dân và các bên liên quan về loại trừ các chất HCFC ở Việt Nam. Hiệp định tài trợ giữa Chính phủ Việt Nam và Ngân hàng Thế giới được chính thức ký kết ngày 7/3/2019.

Trong điều kiện của một nước đang phát triển và chịu nhiều tác động của biến đổi khí hậu, Việt Nam đã và đang thể hiện nỗ lực cao của quốc gia trong các hoạt động bảo vệ tầng ô-dôn và góp phần giảm nhẹ tác động của biến đổi khí hậu nhằm thực hiện mục tiêu của Nghị định thư Montreal và Công ước khung của Liên hợp quốc về biến đổi khí hậu. Ngày 4/9/2019, Chính phủ đã ban hành Nghị quyết số 64/NQ-CP chính thức phê duyệt Bản sửa đổi, bổ sung Kigali thuộc Nghị định thư Montreal về các chất làm suy giảm tầng ô-dôn. Điều đó thể hiện trách nhiệm của Việt Nam là thành viên tham gia Nghị định thư Montreal, tích cực chủ động ứng phó với biến đổi khí hậu, sẵn sàng tăng cường hợp tác với các nước, cộng đồng quốc tế trong việc kiểm soát và loại trừ các chất HFC. Triển khai thực hiện Bản sửa đổi, bổ sung Kigali loại trừ các chất HFC ở Việt Nam sẽ giúp loại trừ hàng triệu tấn CO2 tương đương, góp phần cùng cộng đồng quốc tế bảo vệ hệ thống khí hậu Trái đất, giảm nhẹ phát thải khí nhà kính.

Trong Sự kiện Điều ước quốc tế (Treaty Event) bên lề Phiên thảo luận cấp cao thuộc Khóa họp thứ 74 Đại hội đồng Liên Hợp Quốc tại New York ngày 27/9. Việt Nam tiếp tục khẳng định là nước có trách nhiệm, tích cực và chủ động ứng phó với biến đổi khí hậu. Đại sứ, Trưởng Phái đoàn đại diện thường trực Việt Nam tại Liên Hợp Quốc Đặng Đình Quý đã nộp lưu chiểu Văn kiện phê duyệt Bản sửa đổi, bổ sung Kigali thuộc Nghị định thư Montreal về các chất làm suy giảm tầng Ozon tới Tổng Thư ký Liên Hợp Quốc Antonio Guterres.

Việc phê duyệt Bản sửa đổi, bổ sung Kigali có ý nghĩa quan trọng, thể hiện vai trò của Việt Nam là thành viên có trách nhiệm, tích cực, chủ động ứng phó với biến đổi khí hậu, sẵn sàng hợp tác với các nước, cộng đồng quốc tế trong việc kiểm soát và loại trừ các chất làm suy giảm tầng Ozon.

Với việc nộp lưu chiểu Văn kiện phê duyệt, Việt Nam trở thành quốc gia thứ 82 trên thế giới phê chuẩn Bản sửa đổi. Việt Nam hiện là thành viên đầy đủ của Công ước Viên về bảo vệ tầng Ozon, Nghị định thư Montreal và các Bản sửa đổi, bổ sung Nghị định thư.

Các dự án Việt Nam đã thực hiện thành công

Dự án “Kế hoạch quản lý loại trừ các chất HCFC của Việt Nam – giai đoạn I”.

Dự án Kế hoạch quản lý loại trừ các chất HCFC của Việt Nam giai đoạn II (HPMP II). Kế hoạch quản lý loại trừ các chất HCFC giai đoạn II được thực hiện trong giai đoạn từ năm 2018-2023, nhằm loại trừ 35% mức tiêu thụ cơ sở các chất HCFC. Dự kiến, hơn 80 doanh nghiệp sẽ được hỗ trợ chuyển đổi công nghệ nhằm đạt mục tiêu loại trừ tiêu thụ 1.000 tấn HCFC-22 và loại trừ hoàn toàn HCFC-141b trộn sẵn trong polyol trong sản xuất xốp cách nhiệt.

Dự án cũng sẽ giúp các cơ quan quản lý nhà nước tăng cường năng lực về quản lý, loại trừ các chất HCFC; nâng cao nhận thức của các ngành, người dân và các bên liên quan về loại trừ các chất HCFC ở Việt Nam. Đây cũng là cơ sở để Việt Nam hoàn thành đề xuất Dự án giai đoạn III từ 2023 -2030, trình Quỹ Đa phương xem xét tài trợ cho việc loại trừ hoàn toàn tiêu thụ các chất HCFC theo đúng lộ trình.

Chính phủ Việt Nam và Ngân hàng Thế giới đã chính thức ký kết Hiệp định tài trợ vào tháng 3/2019. Đến nay, các hoạt động trong khuôn khổ Dự án đã và đang được tích cực triển khai thực hiện. Hội thảo khởi động dự án đã giới thiệu các hoạt động chính, công tác quản lý của Ngân hàng Thế giới áp dụng cho dự án, các tiêu chí tham gia chuyển đổi công nghệ, kinh nghiệm quốc tế và công nghệ thay thế trong lĩnh vực dung môi tẩy rửa và chữa cháy, làm lạnh công nghiệp và điều hòa không khí gia dụng.

Dự án “Kế hoạch quốc gia của Việt Nam loại trừ hoàn toàn tiêu thụ các chất CFC và Halon”.

Chương trình quốc gia của Việt Nam để loại bỏ dần những chất làm suy giảm tầng ozone.

Dự án “Trình diễn chuyển giao công nghệ giảm phát thải khí nhà kính và các chất làm suy giảm tầng ozone trong lĩnh vực làm lạnh công nghiệp”.

Dự án “Tăng cường năng lực thực hiện Nghị định thư Montreal về các chất làm suy giảm tầng ozone ở Việt Nam”.

Những văn bản liên quan đến nghị định thư Montreal của chính phủ

Để các cơ quan ban hành, người dân thực hiện Nghị định thư Montreal nghiêm túc và hiệu quả, Bộ Tài nguyên và Môi trường và Bộ Công Thương đã ban hành các văn bản sau:

Ngày 11/07/2005, Thông tư liên tịch số 14/2005/TTLT/ BTM-BTNMT về việc quản lý xuất nhập khẩu, tạm nhập tái xuất những chất CFC, CTC và halon.

Ngày 30/12/2011, Thông tư liên tịch số 47/2011/TTLT/BCT-BTNMT. Thông tư này quy định việc quản lý xuất nhập khẩu và tạm nhập tái xuất các chất HCFC, Polyol trộn sẵn HCFC-141b (HCFC- 141b Pre-blended polyol). Mục đích là loại bỏ triệt để các chất làm suy giảm tầng ozone.

Ngày 03/05/2017, Văn bản số 2139/BTNMT- BĐKH được gửi đến các Bộ, cơ quan ngang bộ và UBND các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương. Văn bản quy định về việc triển khai những biện pháp giảm cầu polyol trộn sẵn HCFC-141b.

Bên cạnh những thông tư, văn bản được ban hành, Bộ Tài nguyên và Môi trường còn tổ chức những buổi tập huấn, hội thảo. Mục đích để tuyên truyền, nâng cao nhận thức của người dân về những chất làm suy giảm tầng ozone.

Xây dựng những bài viết, tài liệu, video… về Nghị định thư Montreal trên những phương tiện truyền thông; cũng như những tác hại khi tầng ozone bị suy giảm và cách bảo vệ tầng ozone…

Kết quả đạt được khi thực hiện Nghị định thư Montreal

Mặc dù trong quá trình thực hiện nghị định gặp nhiều khó khăn, thách thức nhưng cũng đạt được những kết quả đáng kể. Cụ thể:

Người dân, tổ chức, doanh nghiệp đã nâng cao nhận thức về việc bảo vệ tầng ozone.

Loại bỏ được nhiều chất thải độc hại ảnh hưởng đến môi trường.

Tính đến 01/01/2010, 500 tấn CFC, Halon và CTC đã được loại bỏ, hoàn thành đúng tiến độ theo Nghị định thư Montreal. Việt Nam nhận được “Chứng nhận hoàn thành loại trừ tiêu thụ các chất CFC, Halon và CTC“.

Từ ngày 01/01/2015, 500 tấn Methyl Bromide không được sử dụng và 500 tấn HCFC- 141b cũng bị loại bỏ hoàn toàn. Gióp phần hoàn thành mục tiêu loại bỏ 10% lượng tiêu thụ những chất HCFC.

Luật Bảo vệ môi trường Việt Nam 2014 có hiệu lực từ ngày 01/01/2015 có thêm quy định về việc bảo vệ tầng ozone.

Ban hành dự án “Kế hoạch quản lý loại trừ các chất  HCFC của Việt Nam-giai đoạn II”. Giai đoạn II từ 2017 – 2025.